XI. yüzyıldan itibaren Anadolu'ya gaza erleri ve alperenlerin gelmesiyle birlikte, gönül medeniyeti Osmanlı Devleti'nin kuruluşuna ve İstanbul'un fethine kadar devam etmiştir. Bu süreçte, özellikle Anadolu'nun dört bir köşesinde faaliyet gösteren tarikatlar, yeni toprakların manevi çehresinin oluşumunda büyük rol oynamıştır. Mevlevîlik, Bektaşîlik, ve Bayramîlik gibi tarikatlar önemli isimlerdir.Irak'ta XII. yüzyılda Abdülkadir-i Geylânî'nin kurduğu Kādiriyye tarikatının Anadolu’daki bir kolu olan Eşrefiyye, bu süreçte önemli bir rol oynamıştır. Eşrefoğlu Rûmî'nin kaleme aldığı "Müzekki’n-Nüfûs" adlı eser, Anadolu'da Türkçe olarak yazılan ilk örneklerden biridir. Bu eser, sıkı bir nefis kontrolü ve tarikat disiplini içinde dünyaya ait her şeyi terk etmeyi prensip edinen Eşrefoğlu Rûmî'nin görüşlerini yansıtmaktadır. Eşrefoğlu Rûmî, bir tarikat kurucusu olmanın yanı sıra büyük bir ahlakçı ve mürşid olarak da tanınmaktadır.