İmâm-ı Azam Ebû Hanife’nin akaide dair risalelerinden biridir.
Karşılıklı soru cevap olarak hazırlanan eserde kırk üç soru ve cevap
bulunmaktadır. Müteallimin (talebenin) itikad konusunda kendisine
sorulan bazı sorulara cevap veremediğini bundan dolayı da hak mezhebin
temel prensiplerini öğrenmek ihtiyacında olduğunu açıklamakta, âlim de
(Ebû Hanife) ilim öğrenmenin önemi ve ilimle birlikte amel-i sâlih
işlemenin üstünlüğü anlatılarak esere başlanmaktadır. Sonra, şartların
değişmesi sebebiyle, sahâbelerin araştırmaya girmediği itikadı konuları
incelemenin kaçınılmaz olduğunu, ortada dolaşan görüşlerin hak ve bâtıl
olanlarını birbirinden kesin çizgilerle ayırmanın gerektiği
vurgulanmaktadır. Ayrıca eserde Şîa, Havâric ve Mürcie’ye ait görüşlerin
yanlışlığına hükmetmenin gerekli olduğu da ifade edilmektedir. el-Âlim
ve’l-Müte’allim, kelâm ilminin bazı mühim meselelerini vazedip bunları
ehl-i sünnete göre açıklayan ilk eserlerden sayılır. En önemli
özelliklerinden biri, iman esaslarını açıklamakta kıyası kullanması ve
zihnî kavramları müşahhas hale getirerek bunları herkesin anlayacağı bir
üslûpla ifade etmesidir. Muhammed Zâhid el-Kevseri’nin tahkiki ile
hazırlanan bu eserde Arapça ile Türkçe metnin karşılıklı olarak
hazırlanması açısından da talebelerin istifadesi kolaylaştırılmıştır.